Kraina 100-milowego lasu - profilaktyka alkoholowa
PROGRAM TERAPEUTYCZNO – SOCJALIZUJĄCY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY
„Kraina stumilowego lasu”
I. ZŁOŻENIA I CELE
- umożliwienie gminom, szczególnie tym, których nie stać na zatrudnienie specjalistów na stałe, korzystania z bezpośredniej konsultacji psychologicznej i socjoterapeutycznej w odniesieniu do dzieci objętych opieką świetlic terapeutycznych i środowiskowych (również na miejscu)
- udostępnienie pracownikom i wolontariuszom świetlic terapeutycznych i środowiskowych działających na terenie gminy nowych metod i form pracy oraz szkolenia i doskonalenia (w tym w większości bezpłatnych)
- poszerzenie oddziaływania terapeutycznego na dzieci na fazę już po wyjściu z kryzysu, tzn. po zdiagnozowaniu i uleczeniu urazów dzieci, poprzez uspołecznienie dzieci z rodzin alkoholowych i ułatwienie im pełnienia nowych, społecznie użytecznych ról indywidualnych (wykorzystanie uzdolnień dzieci na rzecz środowiska, pomoc, w tym organizacyjno – finansowa w dalszym kształceniu)
II FORMY REALIZACJI
- RAMY ORGANIZACYJNE
- Wyznaczony do pracy z dziećmi z danej gminy psycholog (socjoterapeuta) wraz z grupą instruktorów profilaktyki alkoholowej dzieci i młodzieży (studenci objęci programem „Makolągwa”) zapoznaje się z grupą dzieci przedstawiając również im założenia wspólnej zabawy w „100-milowy las” – efektem jest wstępna diagnoza indywidualna dzieci objętych programem. Odbywa się to w trakcie 1 – 3 spotkań na terenie gminy (I etap programu „Kraina...”)
- Kierownik świetlicy wraz z przydzielonymi mu instruktorami „Makolągwy” i psychologiem ustalają wspólnie półroczny plan pracy. Program jest realizowany w gminie, w świetlicy, własnymi siłami lokalnymi. Grupa „Makolągwy” przyjeżdża raz na 3 – 6 tygodni realizować ustalone punkty planu. Równoległe działa „Ośrodek Konsultacyjny” – psycholog i instruktorzy są w stałym kontakcie z pracownikami i wolontariuszami świetlicy (telefoniczny, korespondencyjny) i w sytuacjach kryzysowych mogą zjawić się w gminie
- Co pół roku (przed świętami Bożego Narodzenia i przed wakacjami) praca z dziećmi i dzieci jest podsumowywana w trakcie form wyjazdowych wspólnych dla wszystkich objętych programem gmin i świetlic (rodzaj zlotu). Dzieci bawią się i poznają Ziemię Lubuską a wolontariusze i pracownicy świetlic wraz ze „swoimi” psychologami i „Makolągwami” oceniają przebieg procesu terapii dzieci i planują dalszą pracę
- Dla dzieci, które zakończą etap leczenia urazów i „powrotu do dzieciństwa” organizujemy dalsze etapy pracy, ze szczególnym uwzględnieniem ich nauczania i kształcenia oraz stworzenia sytuacji pełnienia przez nie ról na rzecz lokalnego społeczeństwa.
- OPIS ZASTOSOWANEJ IDEI TERAPII
SERDECZNIE ZAPRASZAMY DO ZAPOZNANIA SIĘ ZE SZCZEGÓŁAMI NASZEGO PROGRAMU. INFORMACJE MOŻNA UZYSKIWAĆ CODZIENNIE OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8 – 16 POD NUMEREM TELEFAKSU 068 324 55 95. ISTNIEJE MOŻLIWOŚC PRZYJAZDY NASZYCH INSTRUKTORÓW DO ZAINTERESOWANYCH GMIN, CELEM DOKŁADNEJ PREZENTACJI PROJEKTU WSPÓŁPRACY.
CELE PROGRAMU
1. Cel profilaktyczny:a) radzenie sobie z trudnymi sytuacjami związanymi ze współżyciem w grupie rówieśniczej;b) asertywno - responsywne wyrażanie siebie;c) radzenie sobie ze stresem i napięciem emocjonalnym;d) stwarzanie sytuacji konstruktywnego wyrażania siebie;e) kształtowanie i rozwijanie umiejętności myślenia o sobie w kategoriach pozytywnych;2. Cel edukacyjny:a) poznawanie siebie, swoich potrzeb i możliwości - uzyskanie większego wglądu w siebie;b) uczenie się na podstawie doświadczeń własnych i cudzych;c) przyjmowanie i udzielanie wsparcia w sytuacjach trudnych;d) nauka odmawiania;e) nauka relaksacji i wizualizacja; FORMY REALIZACJI PROGRAMU- nasz program ma charakter profilaktyczno – korekcyjny, a na jego zakończenie młodzież otrzymuje diagnozę wysyłaną do gminy w postaci arkusza diagnostycznego. W trakcie 10 – 21 dniowego warsztatu wyjazdowego, nie da się przeprowadzić terapii w typowym rozumieniu (tę realizujemy całorocznie w świetlicach terapeutycznych);- korekcja urazów na poziomie emocjonalnym będzie realizowana poprzez zabawy typu socjoterapeutycznego. Nie zakładamy jednak ścisłego harmonogramu realizacji poszczególnych zagadnień. Na podstawie kart kolonijnych z „wkładką alkoholową” zostaną utworzone grupy kolonijne z młodzieży o zbliżonej sytuacji rodzinnej i podobnych zaburzeniach. Gry i zabawy związane np. z przyjaźnią, wyrażaniem uczuć, własną rodziną, poznawaniem siebie, własnym zdrowiem itd., będą dobierane do realizacji w wyniku sukcesywnie ujawnianych problemów i urazów w danej grupie. Nie będzie to zatem sztywne trzymanie się teoretycznych wytycznych, ale swoista relacja „akcja – reakcja”. Zastosowanie tego modelu sprawdziło się z wyjątkowo dobrym skutkiem podczas naszej dotychczasowej praktyki. Nasza kadra, na bazie własnych doświadczeń i przebytych szkoleń, dysponuje odpowiednim materiałem warsztatowym do realizacji tego założenia;- staramy się unikać typowych „zajęć w kręgu”, o prelekcjach i wykładach nie ma nawet, oczywiście, mowy. Treści realizowane zwykle podczas „zajęć w kręgu” przekazujemy przy pomocy „normalnych” form pracy z dzieckiem na obozie czy kolonii: dyskoteki, zajęcia sportowe, wycieczki, ogniska, zajęcia na basenie. Pozostawiamy natomiast elementy terapii zajęciowej, np. „hitem” poprzednich wakacji było lepienie przez dzieci rzeźb z gliny;- terapię zajęciową traktujemy jednak nie tylko w sferze zajęć uartystyczniających (plastyczne, umuzykalniające, manualne itp.), ale jako zespół podstawowych prac i zachowań ukierunkowanych na zaspokojenie codziennych potrzeb wprzęgnięty w ramy celowego programu. Młodzież pod okiem swych opiekunów będą systematycznie, w sposób ukierunkowany, wykonywać takie prace jak: o pobranie z magazynu koca i dbanie o niego (wskazanie właściwego sposobu spania, zmiany pościeli, utrwalenie potrzeby zachowania czystości w sypialni),o zmywanie i dbanie o powierzone naczynia i przedmioty codziennego użytku: talerzyk, kubek, sztućce, szczoteczka do zębów, buty (zwrócenie uwagi na odpowiedzialność osobistą za własne przedmioty codziennego użytku),o organizacja posiłku: śniadań i kolacji (zwrócenie uwagi na zachowanie higieny, kształcenie umiejętności samodzielnego przygotowania stołu, sztućców itp. – osiągamy to rezygnując z obsługi kelnerskiej na stołówce),o sprzątanie miejsca pobytu i pomieszczeń przez siebie użytkowanych (wyrobienie nawyku utrzymywania porządku w swoim otoczeniu).Program terapii zajęciowej został opracowany przez mgr Mieczysława J. Bonisławskiego, pracownika naukowo – dydaktycznego Lubuskiej Szkoły Pedagogiczno Krajoznawczej PTKraj.- tak poszerzone pojęcie terapii zajęciowej dotyczy korekcji urazów na poziomie poznawczym i zachowań. Chodzi nam o uzupełnienie braków rodziny alkoholowej w zakresie prezentacji podstawowych zachowań i umiejętności dziecka, niezbędnych dla życia w grupie. Wychowawcy na własnym przykładzie, w trakcie wspólnego wykonywania codziennych czynności pokażą na czym polega poranna toaleta, normatywne zachowanie przy stole, wdrożą nawyk utrzymywania porządku wokół siebie, wskażą prospołeczne zachowania w miejscach publicznych itp. Dzieci w razie potrzeby otrzymają, podczas pobytu, na własność (z możliwością zabrania do domu) szczoteczkę do zębów, pastę itp.; - na jednym z pierwszych miejsc, stawiamy realizację potrzeb społecznych młodzieży. Widzimy ją w formach związanych z uprawianiem krajoznawstwa. Zwłaszcza dziś, w dobie unifikacji Europy kosztem państw narodowych, istotne będą więzi lokalne, bazujące na wspólnej kulturze, historii, samowiedzy i samoorganizacji ludzi zamieszkujących daną gminę, powiat czy region. Dla odpowiednio ukierunkowanego dziecka z rodziny patologicznej, alkoholowej, jak wskazują na to nasze doświadczenia, może to być nadzwyczaj skuteczny sposób na odbudowę uznania samego siebie i forma samorealizacji, na znalezienie swojego miejsca we własnym środowisku, - istotą programu jest to, aby młodzież nie odczuwała wprost, że jest na warsztatach dla młodzieży z rodzin alkoholowych. Symbolicznie mówi się kadrze, że z jej strony nie ma prawa, ani razu w trakcie pobytu, paść słowo alkohol. Ten temat mogą podjąć tylko sama młodzież. Dla nich ma to być normalny, wakacyjny obóz, pełen ruchu, przeżywanych przygód, na którym mogą też trochę, jak to młodzież, porozrabiać. Rolą kadry jest pamiętać o charakterze wyjazdu i tego charakteru dopilnować;Warto w tym miejscu podać, za A.Karasowską, wynik pewnych obserwacji: „Wprowadzenie informacji (na poziomie edukacyjnym) „alkoholizm jest chorobą” spowodowało duży opór ze strony części uczestników grupy młodzieżowej. Po wyjaśnieniu okazało się, że zinterpretowali te informacje jako „zdjęcie z alkoholika odpowiedzialności za szkody” wyrządzone rodzinie, zareagowali tak jakby chodziło o zaprzeczenie ich poczuciu krzywdy; reakcje takie powtarzały się w kilku grupach. Niektóre osoby sprawiały wrażenie przytłoczonych tymi informacjami – wydawało się, że przeżywają uczucia których nie potrafią wyrazić”. Dowodzi to konieczności zachowania wielkiej ostrożności w wykorzystywaniu ”tematu alkoholowego”, nie można traktować go jako najprostszą formę „odfajkowania” zagadnienia „terapii”. - naszą kadrę uczulamy na to, że w przypadku młodzieży z rodzin alkoholowych, normalną relację „kara – nagroda” zastępujemy nagradzaniem nawet najdrobniejszych osiągnięć dzieci, rezygnując całkowicie z karania jako źródła negatywnych reakcji; - młodzież nie jest świadoma tego, że przebywanie na bazie psychologa, terapeuty lub superwizora, wynika specjalnie z dysfunkcji rodziny młodzieży kolonijnej (z tego, że „mój” ojciec pije). Bezpośredni kontakt z młodzieżą ma jego wychowawca natomiast kadra specjalistyczna, przydzielana jest poszczególnym grupom, trochę na zasadzie organizacji harcerskiej – wychowawca jest jakby zastępowym, profilaktyk – diagnostyk postrzegany jest jak drużynowy, który przyjdzie i pomoże w trudnej sytuacji. Tej atmosferze szczególne sprzyja pobyt w atrakcyjnym terenie, obozowy klimat, duża ilość gier i zabaw w terenie, wycieczek po górach. MIESZKAŃCY STUMILOWEGO LASU 1. Drugiego dnia pobytu dzieci (jeśli turnus jest 10-cio dniowy, to pierwszego dnia) wieczorem prowadzący wita się z dziećmi (wrażenia z podróży, oczekiwania dzieci) i zapowiada, że następnego dnia rano będzie czekać na całą grupę niespodzianka.Gdy dzieci usną, rozwiesza na parawanach, oddzielającą część „męską” od „żeńskiej” części sali ilustracje przedstawiające 7 bohaterów „Kubusia Puchatka” (7 ilustracji). Obrazki pokolorowane są tyloma kolorami, na ile dni planujemy pracę z dzieckiem (liczba kolorów = liczbie zadań, jakie otrzymują), np. 7 kolorów na turnus 10-cio dniowy.Następnego dnia po śniadaniu prowadzący opowiada o niespodziance. Zaprasza grupę na wystawę ilustracji i opisuje STUMILOWY LAS i jego mieszkańców (patrz: opis postaci). W trakcie zajęć przed obiadem wielokrotnie nawiązuje do wspomnianych bohaterów, przypomina ich charakterystyczne cechy.Podczas poobiedniej ciszy rozdaje dzieciom kartki i długopisy i proponuje zabawę w zamienianie się w mieszkańców lasu. Prosi, aby każdy przypomniał sobie bohaterów z wystawy (wystawy nie ściągamy do końca turnusu) i wybrał takiego, którym chciałby być. Nie można jednak nikomu zdradzić swojego pomysłu, tylko zapisać go na kartce („TO JEST WAZNA TAJEMNICA”). Obok nazwy zwierzątka dzieci wpisują swoje imię i nazwisko. Karteczki oddają prowadzącemu, który umawia się z grupą na „czytanie przed snem” ( po kolacji i kąpieli, gdy dzieci już są w łóżkach), zgasza światło i przy latarce czyta jeden rozdział „CHATKI PUCHATKA” (czytanie przed snem odbywa się codziennie, do końca turnusu).W zależności od kryterium wyboru (dziecko może wybrać postać „projekcyjnie”, tzn. wybiera zwierzę z cechami, które samo chciałoby mieć, lun „wprost”, tzn. wybiera zwierzę najbardziej do siebie podobne) ustala się zadania do realizacji. Dzieci, które wybierały postacie dopasowane do swoich zachowań mają dobierane zachowania odmienne od dotychczas przyswajanych. Np. Kubuś Puchatek, który jest zaradny i ma wiele pomysłów uczy się zwracać uwagę na innych ludzi, ich przeżycia i potrzeby. Zadania, które dzieci maja przydzielone są proste i mają na celu dać dziecku doświadczenie innego, konstruktywnego zachowania w sytuacjach społecznych.Po porannej toalecie (przed śniadaniem lub po) grupa otrzymuje zadania. Prowadzący dyskutuje każde zadanie z każdym dzieckiem, orientuje się , w czym może mież problemy. Podczas pierwszego rozdania zadań, dzieci otrzymują ilustrację z wybranym przez siebie zwierzątkiem. Wyjaśniamy, że za każde wykonane zadanie dzieci mogą kolorować część rysunku wg wzoru na parawanach ( za 1 zadanie używają 1 koloru).Po kolacji prowadzący zbiera grupę w kręgu i omawia wykonanie zadań. Następnie dzieci kolorują fragmenty swoich obrazków.Na zakończenie turnusu dzieci otrzymują pamiątkowe dyplomy. Po ich imieniu dopisana jest nazwa bohatera, którego wybrał. Dyplom jest ozdobiony wizerunkiem tej postaci.STAŁY PLAN DNIA: - RANO (przed lub po śniadaniu) – wyznaczenie zadań- WIECZÓR (po kolacji) – rozliczenie zadań w kręgu- WIECZÓR (przed zaśnięciem) – czytanie na dobranoc „Chatki Puchatka”POMOCE: (dla 1 grupy – 15 osób)1. pokolorowane wg wzoru ilustracje (7) z wizerunkami bohaterów ze Stumilowego Lasu; szpilki; parawany obłożone kocami, prześcieradłami.2. kopie powyższych ilustracji (niepokolorowane) – więcej sztuk niż dzieci w grupie: ok. 5 kopii każdej postaci (wybory wielokrotne)3. 2 – 3 pudełka kredek4. „Chatka Puchatka” A.A. Milne + latarkaOPIS POSTACI
LAS – ogólne wprowadzenie
Las jest miejscem, gdzie mieszka wspaniałe grono przyjaciół, którzy pomagają sobie nawzajem w różnych sytuacjach. Każdy z mieszkańców Stumilowego Lasu jest inny, ma inne cechy, co innego lubi, co innego ich złości, itp. Wszyscy przeżywają różne przygody: łatwe, trudne zadania ich czekają. Dużo czasu spędzają wspólnie, starają się zawsze o sobie pamiętać, pomagać, wspierać.PUCHATEK – ma wiele pomysłów, stara się zawsze wiedzieć, co zrobić, chociaż nie jest to takie łatwe, jest odważny, gdy coś sobie zaplanuje, to zazwyczaj mu się udaje, tak jest zajęty swoimi przeżyciami, myślami i pomysłami, że mało zwraca uwagę na to, co się dzieje wkoło.PROSIACZEK – przyjaciel Puchatka, troszczy się o wszystkich, umie zgadnąć, co ktoś potrzebuje, marzy o tym, by być taki jak Puchatek. Chciałby być odważny, wyobraża sobie różne sytuacje, w których jest dzielny i niczego się nie boi. Chciałby być dzielny i niczego się nie bać.TYGRYSEK – wesoły, lubi się bawić, psocić, bardzo aktywny, bawi innych, chciałby, aby wszyscy się bawili i wygłupiali. Nie przyjmuje do wiadomości, że ktoś mógłby być smutny.KANGURZYCA – opiekuje się Maleństwem, jest troskliwa, uważna na innych, mało myśli o sobie.MALEŃSTWO _- miłe, wesołe, lubi, żeby się nim opiekować, często pyta o radę. Chce, żeby zawsze ktoś przy nim był.KŁAPOUCHY – jest mądry, dużo myśli, rozważa, lubi być sam i w samotności pomyśleć, czasem myśli, że nic mu nie wychodzi, ale daje się przekonać, że jest inaczej.KRÓLIK – bardzo dobrze organizuje sobie pracę, mądry, odpowiedzialny za siebie i za innych, wszyscy chętnie korzystają z jego pomysłów, bardzo pracowity, przewidujący. Bardzo chce, żeby wszystko szło mu jak najlepiej, gdy jest inaczej – złości się. Czasami przemądrzały.Serwis powstał i funkcjonuje dzięki środkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona Góra
