Ta strona wykorzystuje pliki cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb os鏏 odwiedzaj帷ych.
Zmiany ustawie dotycz帷ych plik闚 cookie mo積a dokona w dowolnej chwili modyfikuj帷 ustawienia przegl康arki.
Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawie dotycz帷ych cookies oznacza, 瞠 b璠 one zapisane w pami璚i urz康zenia.
Zamknij
Dzisiaj jest czwartek, 27 lipca 2017

Kolejowa Toplista
Puls - nie jeste sam!


1_procent


opp



 Przeka Twój 1% dla naszego OPP - Program e-pity online do rozliczania PIT 2012



www.expresspaczka.pl
sebastian@expresspaczka.pl
Napisz do nas

RATUJMY PAROWOZY

Tracimy zabytki i to窺amo嗆

Mieczys豉w J. Bonis豉wski, Wojtek Rygulski

 

            Ró積ice w poziomie 篡cia mi璠zy poszczególnymi pa雟twami europejskimi nie wynikaj z przypadku. Nie s te efektem interwencji czy dzia豉nia czynników nadprzyrodzonych. „Ci篹ko” i z mozo貫m, acz konsekwentnie i przez pokolenia na nie pracujemy.

W bogatych krajach, w których wysoka stopa 篡ciowa jest konsekwencj rozwoju techniki i nauki oraz etosu pracy (m. in. Niemcy, W. Brytania, Szwecja, Szwajcaria), z pietyzmem chroni si zabytki techniki. Powstaj liczne muzea i parki rozrywki w których atrakcj s stare maszyny, samochody, tabor kolejowy. Dzia豉j stowarzyszenia hobbystyczne i grupy rekonstrukcyjne, paraj帷e si badaniem historii i renowacj (czasem ratunkow) zabytków techniki oraz samych sposobów pracy z nimi.

W Polsce grupy rekonstrukcyjne bawi si w odtwarzanie dawnych bitew, nierzadko nie maj帷ych zwi您ków z polsk racj stanu. W Polsce tworzymy muzea przegranych powsta. W Polsce wyprzedajmy swoj to窺amo嗆 cywilizacyjn, wyzbywamy si za judaszowe srebrniki najciekawszych zabytków techniki, zwi您anych z lokaln my郵 naukow lub przemys這w.

            Parowozy, to symbol awansu cywilizacyjnego Europy wieku XIX i I 獞ierci XX, to symbol nowoczesno軼i i rewolucji przemys這wej, zapomnianej ju dzi epoki pary i elektryczno軼i, czy – patrz帷 bardziej duchowo – "belle époque". Mi這郾icy kolei z ca貫go 鈍iata potrafi opisywa ka盥y wyprodukowany egzemplarz parowozu, niemal jak bliskiego cz這wieka. Ka盥y parowóz, jaki zjecha kiedykolwiek na szyny Anglii, Czech, Niemiec, Francji, W這ch i krajów s御iednich, ma opracowan przez hobbystów historyków indywidualn metryczk, histori napraw, koleje kot豉 gównego, dzieje s逝瘺y. Kocio to serce parowozu, którego histori mi這郾icy kolei opisuj niemal jak dobry kardiolog histori choroby swojego pacjenta.

Tak si sta這, 瞠 w Polsce zachowa這 si najwi璚ej parowozów w ca貫j Unii Europejskiej. Nie jest to bynajmniej nasz zas逝g, wynika to z zacofania technologicznego. W czasach, gdy w zachodniej Europie zelektryfikowano wi瘯szo嗆 linii kolejowych, w Polsce bucha造 jeszcze k喚bami dymu stare wys逝穎ne parowozy. To dlatego historycy, muzealnicy i twórcy atrakcji kulturowych czy turystycznych, dzia豉j帷y miedzy Odr a Pirenejami, si璕aj dzisiaj po zasoby zabytków, jakimi mo瞠 poszczyci si tylko Polska.

Przy nies造szalnym specjalnie w mediach prote軼ie polskich mi這郾ików kolei tylko w ostatnich latach PKP wysprzeda這 za niewielkie pieni康ze kilkadziesi徠 maszyn o cechach zabytkowych. Najg這郾iejsze sprawy dotyczy造:

1) Parowozu TKt48-188, wyprodukowanego w 1957 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzier篡雟kiego w Chrzanowie z numerem fabrycznym 4778.

Zabytkiem tym zainteresowali si Szwajcarzy, którzy zlecili naprawienie parowozu w zak豉dach Interlok Pi豉. W styczniu 2003 roku parowóz zosta przewieziony do Pi造. Po naprawie parowóz przewieziono do St. Sulpice w Szwajcarii, gdzie funkcjonuje, jako czynny eksponat. Obecnym w豉軼icielem jest grupa muzealna Vapeur Val-de-Travers ze Szwajcarii.

Parowóz ten zosta zmodyfikowany, zmieniono kszta速 budki maszynisty, dostosowuj帷 go do rozmiarów szwajcarskich tuneli, przed逝穎no skrzynie wodne do samej budki. Przednia cz窷 skrzy wodnych zosta豉 lekko 軼i皻a. Parowóz ten zosta te pozbawiony wiatrownic,  pomalowany na jaskrawo niebieski kolor.

2) Parowozu TKt48-87, który zosta wyprodukowany w 1957 roku w Zak豉dach Metalowych H. Cegielski w Poznaniu z numerem fabrycznym 1848. Parowóz by eksploatowany od 04 maja 1952 roku w parowozowni MD Cz瘰tochowa.

W lutym 1953 roku parowóz zosta przekazany do MD K瘼no. 8 czerwca 1994 roku parowóz skre郵ony z inwentarza (MD K瘼no) i sprzedany do Belgii. W 2005 roku parowóz powróci do s逝瘺y po naprawie gównej i cz窷ciowej przebudowie. Obecnym w豉軼icielem jest muzealna kolej Chemin de fer avapeur des Trois Vallee w Treignes.

Parowóz ten zosta zmodyfikowany zmieniono kszta速 budki maszynisty, przed逝穎no skrzynie wodne do samej budki. Parowóz ten zosta te pozbawiony wiatrownic,  pomalowany na jaskrawo niebieski kolor oraz obecnie posiada trzy lampy z przodu.

3) Parowozu TKp 16. Zosta on wyprodukowany w 1952 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzier篡雟kiego w Chrzanowie. Parowóz by eksploatowany od 1952 roku w Hucie im. Bieruta w Cz瘰tochowie.

W latach dziewi耩dziesi徠ych parowóz wycofano z eksploatacji i odstawiono. W 1992 roku parowóz uruchomiony po naprawie gównej w Interloku w Pile by pokazywany na paradzie parowozów z okazji 150-lecia uruchomienia pierwszej linii kolejowej na ziemiach polskich. Parowóz niestety nie zosta czynnym eksponatem któregokolwiek polskiego skansenu i w 1996 roku zosta sprzedany do Szwajcarii. Parowóz przewieziono do St. Sulpice w Szwajcarii gdzie s逝篡 jako czynny eksponat. Obecnym w豉軼icielem jest kolej muzealna Vapeur Val-de-Travers ze Szwajcarii. Parowóz ten posiada trzy lampy z przodu oraz nowe oznakowanie TKp 16 E 4/4 .

4) Parowozu TKh 3138, wyprodukowanego w 1954 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzier篡雟kiego w Chrzanowie z numerem fabrycznym 3138. Parowóz by eksploatowany od 1954 roku w Hucie Pokój w Rudzie 奸御kiej. W latach dziewi耩dziesi徠ych parowóz wycofano z eksploatacji i odstawiono. W grudniu 1992 roku sprzedano go do Immingham w Wielkiej Brytanii, gdzie dalej s逝篡 jako czynny eksponat. Obecnym w豉軼icielem jest kolej muzealna Appleby Frodingham Railway Preservation Society w Scunthorpe w Wielkiej Brytanii. Parowóz ten nie posiada lamp i zosta przemalowany na bordowy kolor i nazwany "Hutnik", cho to typ parowozu w御kotorowego produkowanego w Chrzanowie dla polskich kolei hutniczych. Otrzyma numer A11 3138 . Parowóz obecnie jest w naprawie.

5) Parowozu TKh 3135, który zosta wyprodukowany w 1954 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzier篡雟kiego w Chrzanowie z numerem fabrycznym 3135. Parowóz by eksploatowany od 1954 roku w Hucie Aluminium w Skawinie. W latach dziewi耩dziesi徠ych parowóz wycofano z eksploatacji i odstawiono i  w kwietniu 1994 roku zosta sprzedany do Tunbridge Wells w Wielkiej Brytanii gdzie s逝篡 jako czynny eksponat. Obecnym w豉軼icielem jest kolej muzealna Spa Valley Railway w Tunbridge Wells w Wielkiej Brytanii . Parowóz ten nie posiada lamp i zosta przemalowany na bordowy kolor i nazwany "Spartan", cho ta nazwa nie ma 瘸dnego zwi您ku z parowozem. Parowóz obecnie jest w naprawie

            Polskie parowozy rozsiane obecnie po ca貫j cywilizowanej Europie, jak wida nie piel璕nuj i nie rozs豉wiaj polskiej my郵i technicznej. Te unikalne zabytki polskiej my郵i technicznej lub uprzemys這wienia ziem polskich (parowozy, które przej瘭i鄉y po I lub po II wojnie 鈍iatowej, a o których b璠zie jeszcze mowa), zostaj pozbawione barw jakie obowi您ywa造 na kolejach polskich (historyczny malunek zast瘼owany jest barwami lokalnymi obecnych w豉軼icieli), pozbawiane s te charakterystycznych dla Polski detali. Takie praktyki s nie do pomy郵enia w przypadku parowozów niemieckich, angielskich, belgijskich, szwajcarskich itd. W豉dze i odpowiednie s逝瘺y tych pa雟tw dbaj o to, aby wytwory ich my郵i technicznej otacza nale積y szacunek, dba這嗆 historyczna a one same, aby pokazywa造 wspó販zesnym pokoleniom sukcesy ich dziadów. W Niemczech, Szwajcarii, w Anglii dba si nawet o detale wyró積iaj帷e tabor kolejowy poszczególnych regionów czy towarzystw kolejowych.

Przyczyn tej samobójczej polityki kulturalnej (historycznej) nale篡 upatrywa w co najmniej trzech specyficznych dla wspó販zesnej Polski zasadach funkcjonowania pa雟twa:

1) stary tabor jest w豉sno軼i PKP, która to firma nie ma poj璚ia jak zagospodarowa te cenne zabytki. Dla PKP jest to kupa z這mu, która zajmuje torowiska. PKP najch皻niej zatem pozbywa si tych zabytków przy ka盥ej nadarzaj帷ej si okazji, dbaj帷 jednak przy tym, aby na nich jeszcze zarobi. Dlatego sprzedaje stare parowozy bogatym towarzystwom i s逝瘺om muzealnym pa雟tw zachodnich a nie polskim stowarzyszeniom czy muzeom.

2) polskie prawo nie pozwala na wspó責zia豉nie spó貫k PKP z polskimi organizacjami spo貫cznymi (np. liczne stowarzyszenia mi這郾ików kolei czy mi這郾ików regionu). Dlatego PKP nie mo瞠 przekaza starego parowozu organizacji czy muzeum nieodp豉tnie lub za symboliczn z這tówk. W przetargach na „zabytkowy z這m” zawsze natomiast wygra bogatszy kupiec z zachodu.

3) W Polsce nie ma tradycji muzealnictwa techniki. St康 brak zrozumienia dla dzia豉 maj帷ych na celu ratowanie materialnego dziedzictwa my郵i technicznej w鈔ód lokalnych w豉dz, s逝瘺 konserwatorskich i muzealnych, które mog造by by naturalnym partnerem dla stowarzysze mi這郾ików kolei lub same przej望 ratowanie polskich zabytków techniki.

            Interesuj帷ym wyj徠kiem w tej historii niemo積o軼i i zaniedba s dzia豉nia zielonogórskiego Muzeum Lokalnego Kolei Szprotawskiej i burmistrza Czerwie雟ka. Otó spo貫cznicy tworz帷y najm這dsze zielonogórskie Muzeum odnale幢i na dalekim Podbeskidziu parowóz reprezentuj帷y sob typ i rocznik maszyn, jakie obs逝giwa造 kolej zielonogórsko –szprotawsk w okresie I wojny i II wojny  鈍iatowej. Nawi您ano wspó逍rac z Muzeum Kolejnictwa w Warszawie oraz burmistrzem Czerwie雟ka, która zaowocowa豉 podpisaniem trójstronnej umowy o przekazaniu zabytku na Ziemi Lubusk.

Maszyna, jaka wzbogaci zielonogórskie muzeum to parowóz typu T-3 (polski odpowiednik to TKh1). W鈔ód mi這郾ików kolei ma on opini „konia roboczego kolei na naszym terenie (taka ówczesna stonka), stosowany na prze這mie XIX i XX w. uniwersalnie do wszystkich rodzajów poci庵ów na dopiero co buduj帷ych si liniach lokalnych. Na liniach gównych prowadzi造 lekkie poci庵i towarowe i obs逝giwa造 manewry na du篡ch stacjach”. By豉 to konstrukcja pruska, realizowana wy陰cznie w wytwórniach niemieckich. W latach  1882 - 1910 wyprodukowano 1345 sztuk maszyn typu T3. Po 1918 r. polskie koleje posiada造 28 maszyn tej serii, które oznaczono jako TKh1. By造 wykorzystywane przede wszystkim na Pomorzu. Po 1945 r. polskie koleje mia造 na stanie 20 takich parowozów, które wszystkie znajdowa造 si w toru雟kiej parowozowni. Wycofywane zosta造 z u篡tku w latach 50. By造 one u篡wane w dalszym ci庵u na kolejach przemys這wych do lat 70. W okresie do ko鎍a I wojny  鈍iatowej oprócz pruskich kolei pa雟twowych parowozy takiej samej konstrukcji kupowa造 prywatne spó趾i kolejowe, by造 one tak瞠 eksportowane do Francji, W這ch, Grecji i Chin.

Obecnie na terenie Polski zachowa造 si tylko cztery egzemplarze tego typu parowozu.

1) Parowóz TKh1-20

Parowóz zosta wyprodukowany w 1909 roku przez zak豉dy Orenstein & Koppel w Berlinie z numerem fabrycznym 3673. W grudniu 1909 roku zosta zakupiony przez Eisenbahnbaugesellschaft Becker & Co. Berlin dla Kleinbahn Zajonskowo-Neumark (kolej Zaj帷zkowo Lubawskie - Nowe Miasto Lubawskie), pó幡iej by eksploatowany na Kleinbahn Thorn-Mocker - Scharnau (Toru Mokre - Czarnowo). 

Parowóz w 1986 roku po renowacji zosta ustawiony jako pomnik w MD Sucha Beskidzka. Na wiosn 2014 roku zostanie przewieziony do Czerwie雟ka i uruchomiony jako czynny parowóz pod opiek mi這郾ików kolejki szprotawskiej

Jest to jedyny zachowany parowóz TKh1 który eksploatowano na polskich kolejach i który posiada oznakowanie polskich kolei

2) Parowóz TKh1-429

Parowóz zosta wyprodukowany w 1900 roku przez zak豉dy Eisengießerei und Maschinenfabrik Christian Hagans w Erfurcie z numerem fabrycznym 429 dla kolei pruskich Königlich Preußische Eisenbahn-Verwaltung.

Parowóz 30 maja 1986 roku po renowacji zosta ustawiony jako pomnik w MD Rybnik

3) Parowóz TKh1-444

Parowóz zosta wyprodukowany w 1905 roku przez zak豉dy Orenstein & Koppel w Berlinie z numerem fabrycznym 1444 dla kolei pruskich Königlich Preußische Eisenbahn-Verwaltung.

Parowóz w 1989 roku po renowacji zosta ustawiony jako pomnik na terenie lokomotywowni w Toruniu Kluczykach.

4) Parowóz TKh1-13, eksponowany w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie.

            Ambicj spo貫czników z Muzeum Lokalnego Kolei Szprotawskiej w Zielonej Górze jest doprowadzenie parowozu TKh1-20 do stanu jazdy. Gdzie za 3-4 lata chc oni pojecha nim na parad do Wolsztyna (je瞠li jeszcze parady b璠) no i je寮zi z misjami historyczno – kulturowymi po liniach pogranicza lubusko - dolno郵御kiego. Razem z wagonem z epoki sprzed I wojny 鈍iatowej (ale to – niespodzianka...).

Ciekawy dylemat stanowi plany renowacji parowozu. Co zrobi z jego malowaniem ? Mi這郾icy kolei szprotawskiej najch皻niej przemalowali by parowóz wg schematu historycznego obowi您uj帷ego na  Kleinbahnie Zaj帷zkowo - Nowe Miasto (dla którego zosta zbudowany), ale nie wiedz czy Muzeum Kolejnictwa si zgodzi. Muzealnicy z Warszawy bardziej kultywuj polskie czasy tych maszyn. Ich zdanie ma o tyle znaczenie, 瞠 TKh1-20 to jedyny zachowany parowóz TKh1 który posiada oryginalne i kompletne oznakowanie polskich kolei, czy warto je zmienia dla historycznej 軼is這軼i ?

Trzeci aspekt tej sprawy, to fakt, i zielonogórskie Muzeum nied逝go stanie si w豉軼icielem równie dwóch wagonów sprzed I wojny 鈍iatowej. Na razie spo貫cznicy Muzeum musz ustali pochodzenie tych wagonów. Je瞠li jednak parowóz ma prowadzi te wagony, czy nie nale瘸這by, zrobi jego malowania „pod pochodzenie tych wagonów”, tak aby mie ca造 je盥膨cy zestaw w jednej szacie historycznej ?

Jak twierdz mi這郾icy szprotawianki, zapewne na samym pocz徠ku jednak „odnowimy parowóz jako tako, wg schematu obecnego, czyli polskiego  (aby póki co nie straszy nikogo), potem go uruchomimy a nast瘼nie dopiero przejdziemy do malowania wg schematu historycznego”. Ciekawej odpowiedzi udzielaj te na pytania odnosz帷e si lokalizacji tej 篡wej ekspozycji. Otó na pocz徠ek, parowóz i wagony b璠 sta造 w Czerwie雟ku. Mie軼ie kolejarskim, o tradycjach kolejarskich, ale jednak nie w Zielonej Górze, gdzie by豉 stacja macierzysta kleinbahnu i gdzie niedawno utworzono Park Kolei Szprotawskiej. O tym czy zabytkowy tabor stanie w ko鎍u w Winnym Grodzie, tak jak by tego sobie 篡czyli mi這郾icy starych kolei, zdecyduj nie spo貫cznicy - pasjonaci, ale w豉dze miasta Zielonej Góry

            Po co to wszystko, móg豚y kto zapyta. Odpowied, jakiej udzielaj spo貫cznicy z Muzeum Kolei Szprotawskiej jest z這穎na. Wed逝g nich, teren województwa lubuskiego to nie tylko dzia豉lno嗆 mieszka鎍ów w zakresie winiarstwa, czy zabytki po zakonie cysterskim. „Odkryli鄉y inn ciekaw rzecz, tzw. kleinbahny. Warto zaj望 si ich histori i dziedzictwem” – uwa瘸j i przekonuj o tym w豉dze wojewódzkie, powiatowe i gminne. Na razie bez wi瘯szego skutku – odzewu czy zrozumienia, ale kto wie, jaka jest przysz這嗆 ich inicjatyw ?


Muzeum Lokalne Kolei Szprotawskiej w zamierzeniu jego twórców ma by tak specyficzn placówk muzealno - naukow, która b璠zie specjalizowa si w historii w豉郾ie kolei lokalnych, tzw. kleinbahnów, funkcjonuj帷ych w oparciu o ustaw parlamentu pruskiego z 1892 r. Koleje takie powstawa造 na terenach dzisiejszych Niemiec, Polski, Czech, Austrii, Francji (chodzi regiony tych pa雟tw przynale積e po 1870 do Królestwa Prus). Zielonogórzanie chc, aby ich muzeum by這 jedyn tak placówk w Europie, europejskim liderem w tej dziedzinie. Zamierzaj zebra kolekcj specyficznego taboru obs逝guj帷ego kleinbahny w ca貫j Europie  doby Bismarcka. Parowóz T-3, który odnale幢i na Podbeskidziu i który sprowadz wiosn, ma by jej pocz徠kiem. W zielonogórskim Muzeum organizatorzy nie b璠 zbiera innego taboru kolejowego tylko ten specyficzny i b璠 go remontowa i je寮zi nim po okolicach pogranicza Dolnego 奸aska, Ziemi Lubuskiej i Wielkopolski (obecnie 鈔odkowa i po逝dniowa cz窷 województwa lubuskiego). Kolekcja ma rosn帷, o odnajdywany, sprowadzany i rewitalizowany tabor obs逝guj帷y kleinbahny na obecnych terenach Polski, Czech, Austrii, Niemiec, Francji.

Specyfik Klienbahnów, by這 to, 瞠 inicjatywa powstawania lokalnych kolei zosta豉 przerzucona z barków aparatu urz璠niczego (pa雟twowego) na lokalne spo貫czno軼i. By豉 to jedna  z pierwszych ustaw de facto buduj帷a spo貫cze雟two obywatelskie na terenie Europy.

 Od strony technicznej powstawa specjalny tabor, torowiska, urz康zenia sterowania ruchem. Koleje lokalne bowiem porusza造 si z pr璠ko軼i 25-35 km/h, mia造 mniejszy dopuszczalny tona  przewozowy i nacisk na szyny (s豉bsze szyny).

Jest to zatem dziedzictwo zarówno europejskiej techniki okresu od pocz徠ków "belle epoque" do I wojny 鈍iatowej, jak i dziedzictwo pocz徠ków spo貫cze雟twa obywatelskiego w Europie i prawa s逝膨cego jego rozwojowi.

Województwo lubuskie mo瞠 mie kolejn, wyró積iaj帷 je w skali europejskiej (i w skali europejskiej interesuj帷)  atrakcj: turystyczn, kulturow, spo貫czn, naukow. Muzeum Kolei Szprotawskiej dzia豉 w oparciu o jeden z najd逝窺zych kleinbahnów z 1911 roku. Jest tutaj mocno niewykorzystana p豉szczyzna wspó逍racy transgranicznej polsko niemieckiej. Niewykorzystana historia, ale nie wojen tylko gospodarki i kultury kilku pa雟tw europejskich. Niewykorzystany potencja do budowy Europy obywatelskiej, nie sentymentalnej ale przedsi瑿iorczej.

„Na pewno sami tego nie poci庵niemy, jeste鄉y jako stowarzyszenie za s豉bi cho熲y w zakresie promocji i reklamy, publikowania wyników bada w j瞛yku niemieckim (nasza strona internetowa jest tylko polskoj瞛yczna), ze wzgl璠ów prawnych nie mo瞠my by partnerem dla organów pa雟twowych (jakiekolwiek rozmowy z jednostkami PKP), przegrywamy batali o ratowanie zabytków z nastawionymi na zysk samorz康ami lokalnymi itd.” – twierdz jednocze郾ie zielonogórscy mi這郾icy kolei szprotawskiej i regionu. I apeluj, póki co, do mieszka鎍ów Ziemi Lubuskiej o dobrowolne datki pieni篹ne na sfinansowanie sprawdzenia parowozu TKh1-20 do Zielonej Góry i Czerwie雟ka.

„Publiczn zbiórk chcemy zaktywizowa lokalne spo貫cze雟two i pog喚bi wi瞛i mieszka鎍ów z materialnym dziedzictwem kulturowym regionu. Uwa瘸my za wskazany udzia w takiej akcji dzieci, m這dzie篡 i ich rodziców, udzia niezale積y od statutu spo貫cznego i zawodowego: polityków, przedsi瑿iorców, inteligencji, pracowników tak marketów, jak i zarz康ów wielkich firm. Nasze przekonanie wynika z wiedzy na temat budowy zr瑿ów spo貫cze雟twa obywatelskiego. Udzia w sprowadzeniu parowozu sprzed I wojny sprawi m這dym i starszym Zielonogórzanom wielk frajd, b璠zie dla nich przygod, okazj do wspó責zia豉nia dzieci z rodzicami a jednocze郾ie – 篡w lekcj historii dla wszystkich.” – czytamy na okoliczno軼iowych materia豉ch promuj帷ych zbiórk. A aby wiosn 2014 r. zabytkowy parowóz zawita u nas trzeba zebra kwot 30 tysi璚y z這tych.

Muzeum i Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, zgodnie z pozwoleniem uzyskanym od Marsza趾a Województwa Lubuskiego zbiórk publiczn pieni璠zy mog prowadzi do ko鎍a grudnia br. Wp豉t nalezy dokonywa na rachunek bankowy: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Zielona Góra, nr 42 1500 1810 1218 1004 6908 0000 z dopiskiem „Parowóz”.

Akcj obj窸a swoim patronatem Prezydent Zielonej Góry, pani Wioleta Har篥lak. Akcje wspieraj te zielonogórskie firmy i instytucje kultury: PKS Zielona Góra, Przewozy Regionalne, Teatr Lubuski, Filharmonia Zielonogórska, Muzeum Ziemi Lubuskiej. 

 


Autorzy:

Mieczys豉w J. Bonis豉wski – wspó速wórca Muzeum Lokalnego Kolei Szprotawskiej w Zielonej Górze 

Wojtek Rygulski – dzia豉cz 郵御kich struktur 鈔odowiska mi這郾ików kolei

 

Przeczytaj artyku o parowozach kolei zielonogórsko - szprotawskiej (Kleinbahn Grunberg - Sprottau)

a równie obejrzyj ich przedwojenne i powojenne zdj璚ia

 



Serwis powsta i funkcjonuje dzi瘯i 鈔odkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona G鏎a